Pokazywanie postów oznaczonych etykietą grzegorz kwaitkowski. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą grzegorz kwaitkowski. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 27 stycznia 2013

Grzegorz Kwiatkowski odziera ze złudzeń


 17 stycznia 2013 roku wychodzi na świat czwarty tom poetycki Grzegorza Kwiatkowskiego pt. "Radości". Rok rozpoczyna się mocno, obiecująco.

Dla mnie poezja Kwiatkowskiego od pierwszego tomu jest objawieniem i jestem fanem tego poety nawet wtedy, kiedy pisze o kwestii żydowskiej lub o obozie koncentracyjnym, czyli o tym, czego nie widzieliśmy. Temat tematem, ale podejście, ujęcie w dyscyplinę poetycką jest jak zwykle dojmujące i stanowi estetyczne przeżycie zostające w krwiobiegu na zawsze. Trudno mi już pisać o jego poezji, wobec tego zacznę od tego, co już o niej napisano, co jednocześnie wykazuje, że wszyscy czytelnicy – recenzenci są ze sobą zgodni i nie wpadają na nowe pola interpretacyjne, ponieważ poezja Grzegorza Kwiatkowskiego jest jasna, nie gubi tematu, zdecydowana na wszystko i dzięki temu jednoznaczna, w tym przypadku zdecydowanie na plus należy policzyć owe cechy, jako że temat „Radości” nie życzy sobie skomplikowanych zabiegów stylistycznych, stąd zapewne ta surowość stylu.
Na ową surowość stylu wskazują wszyscy. Prostota i dosadność. Oszczędność słów. Niby beznamiętność w bezosobowym rejestrowaniu poczynań zła, co wywołuje w czytelniku silne emocje. Forma nawiązuje do Edgara Lee Mastersa, estetyka jakby z filmów Michaela Hanekego.

Czuję tak: do wszystkich tych wypowiedzi moje zdanie dołożone jest zbędne. Powiem tylko, że czytając „Radości” przypomniałem sobie „Antologię wierszy ss-mańskich” Piotra Macierzyńskiego, gdzie autor pisał w pierwszej osobie jako ss-man, jako więzień obozu koncentracyjnego. Książka powstała na bazie wspomnień, była silna również dużym dystansem do tematu ze strony autora. 

Podobnie u Kwiatkowskiego, który podejmując trudny temat holokaustu, wydarzeń w Jedwabnem i w ogóle zła tkwiącego w człowieku od dziecka, wywołuje duchy ofiar. Naszym czytelniczym zadaniem jest wyobrazić sobie, że rzeczywiście mówi do nas nie autor a Walter Steiner właśnie. Autor rezygnuje z siebie w tym momencie. Tak, to wielkie z jego strony, chociaż ja jestem w stanie wyobrazić sobie, że po prostu nie chce zbytnio angażować się w temat, bo to temat trudny. Zatem pokazuje tylko, obnaża, nie zajmując żadnego stanowiska. Oczywiście, że to również zabieg poetycki. Ten chłód emocjonalny ze strony poety unaocznia mi beznadziejność sytuacji, w której chcielibyśmy emocjonalnie odnieść się do tego tematu. Tej bezkalkulacyjnej poezji mi tu zbrakło, tego rzucenia się w wir emocji, jednocześnie na pożarcie krytyków. Co nie znaczy, że książka nie jest ryzykowna, jest jak najbardziej, lecz ryzyko polega raczej na formalnym podejściu do tematu. Bo jak się tu zaangażować emocjonalnie? Nie można przecież w coś wejść, czego już nie ma, czego nie przeszliśmy. Brak zaangażowania to też forma, też ryzyko, tyle, że mnie mniej angażujące, mówiąc zabawnie nieco. Dlaczego mniej angażujące? Stoję sam pośród ofiar, nie wiem co mówić, odebrało mi dech. Stoję sam pośród ofiar i wiem, że może i ja mógłbym być katem, dlaczego nie? Przecież nie byłem w sytuacji, w której mogłem się sprawdzić. Padam na kolana i boję się, no strach to też emocje. 
Wycofanie się autora nawet jeśli jest wykalkulowanym zabiegiem, zbiera swoje żniwo. Osiąga zamierzony efekt, pozbawia mnie złudzeń co do natury człowieka. Do tego ten oszczędny styl, będący znakiem, że nic już nie da się powiedzieć, że słowa zafałszowują rzeczywistość, niepotrzebnie nadpisują kolejne sensy i obrazy, zamiast ja opisać. Tytuł „Radości” to przewrotny tytuł, przecież mam tu tyle radości z czytania o złu panującym we mnie, z czytania o radości wypływającej ze zła.

Wielki szacunek za prostotę stylu. Nie zapomnę tej książki. Kwiatkowski udowodnił, że czwarta książka może być silniejsza od trzech poprzednich razem wziętych a jednocześnie na swój sposób ryzykowna. Dodam jednak, że gdyby Kwiatkowski skorzystał ze spuścizny Edgara Lee Mastersa podejmując temat mniej totalny a bardziej jego dotyczący, wydarzeń i ludzi jemu znanych, byłoby to równie totalne i jeszcze bardziej wciskające w krzesło, mnie przynajmniej. Zawsze będę się zastanawiał dlaczego do dziś podejmują ludzie tak trudny temat pogromu Żydów, obozów koncentracyjnych? Może to po prostu najlepszy przykład na zło tkwiące w człowieku?
Można „Radości” czytać jako poezję historyczną, jeśli o takowej możemy mówić?

Bardzo silna książka.


Grzegorz Kwiatkowski, „Radości”, Biuro Literackie 2013

środa, 2 stycznia 2013

czytanie "Radości" Grzegorza Kwiatkowskiego

Biuro Literackie ogłosi 17 stycznia nową książkę Grzegorza Kwiatkowskiego. Poeta i muzyk zespołu Trupa Trupa z trójmiasta swój nowy zbiór wierszy tytułuje "Radości". Powiedzieć o tej książce, że podejmuje temat tragedii Żydów, to za mało powiedziane. Stwierdzenie, że ludzie w tej książce przyznają się do tego, że ich życie to ciągła walka o to, by nie zabijać i nie krzywdzić w żaden inny sposób, też nie załatwia sprawy. Czytam tę książkę chyba od końca listopada i nie wiem, co powiedzieć. Autor stawia czytelnika przed wszystkim, co w człowieku odrażające. W tej lekturze można się oczyścić, jakby to gramatycznie i logicznie nie brzmiało. Kwiatkowski znów unaocznia mi moją bezsilność wobec porządków tego świata.

Słowem: tam, gdzie do głosu dochodzą umarli, zaczyna się poezja niewymowna dla żywych.
Czytając "Radości" przypominam sobie wiersz Kamili Pawluś pt. "Kronos": "jeśli urodzę córkę, powiem jej: po co sie urodziłaś, wracaj/ do mego brzucha. tu jest niebezpiecznie."

Już w styczniu pełna odsłona!

Niżej jeden z wierszy z tomu "Radości".

lat

miałem siedemnaście lat kiedy zaszlachtowałem pierwszą świnię
miałem bardzo słaby wzrok ale udało mi się!
a potem ożeniłem się z Sue
mieliśmy czwórkę dzieci
jedno z zespołem Downa
ale dobry Bóg zabrał je z tego świata
nim ukończyło czternaście lat

piątek, 18 lutego 2011

Nie osłabia, wzmacnia. Grzegorz Kwiatkowski, "Osłabić"


Pamiętam pierwszy tom wierszy Grzegorza Kwiatkowskiego „Przeprawa”. Pisałem o nim jeszcze na łamach Portretu. Wiedziałem już po pierwszych wersach (takie rzeczy zazwyczaj widać już w pierwszych wersach), że wychylił się nowy ważny poeta.
Dziś czytam „Osłabić” - trzecią książkę z wierszami tego poety i wiem, że się nie myliłem, że intuicja tym razem mnie nie zawiodła. Grzegorz Kwiatkowski jest ważnym poetą, ponieważ patrzy na świat z innej strony. Jakby siedział zupełnie na innej planecie i spoglądał na nas z dużym dystansem.
Tom „Osłabić” to książka, która rozlicza się z tym, co zwykliśmy nazywać instynktem macierzyńskim albo opiekuńczym. Rozgrzebuje w takich wierszach jak „Sprawcy” ustalony porządek, w którym rodzice są najważniejsi a ich intencje są zawsze wspaniałomyślne.
Nie da się, czytając te wiersze, nie pomyśleć, że człowiek od chwili narodzin jest sam. Nikt go nie prowadzi, niczego nie podpowiada, nie ułatwia. To, co zwykliśmy nazywać szczęściem jest zaledwie złudzeniem, które roimy sami przed sobą tylko dlatego, że trudno żyć patrząc prawdzie w oczy.
Jak w wierszu „Opuścił” człowiek próbuje żyć nawet ze świadomością, że Bóg odszedł od niego. Zaczepia się wtedy o byle głupstwo, ponieważ trudno jest żyć bez punktu odniesienia, bez punktu zaczepienia.
Książka mówi do mnie o ciągłym poczuciu straty. Adam Wiedemann w wywiadzie do pierwszego numeru NEUROKULTURY mówi: „Życie jest uwstecznianiem się, kostnieniem, wychodzi od nieograniczonych możliwości, a kończy się na zaspokajaniu podstawowych potrzeb”. I w wierszach Grzegorza Kwiatkowskiego człowiek ukazuje się jako ssak zredukowany do realizacji biologicznego aspektu życia, reszta to tylko wypadkowa jakiegoś przypadku, który możemy nazwać np. zbrodnią lub kradzieżą, bo jesteśmy ludźmi i potrafimy siebie ocenić przez pryzmat naszych marzeń o sobie samym, bo lubimy nazywać rzeczy i określać czyjeś postępowanie. Dlatego rodzice nazwani są „sprawcami pogrzebów i wojen” – jak pisze Kwiatkowski. Ich zrealizowana potrzeba przedłużenia gatunku, przekazania swoich genów sprowadza się do stworzenia kolejnych, być może, potworów. Żyjemy w świecie samozachwytu posuniętego do tego stopnia, że takie stwierdzenie wydaje się kontrowersyjne, nie licuje z katolickim rozumieniem narodzin i tak dalej. A chodzi o to, że poezja nie musi licować z niczym. Cieszę się, że mogę czytać wiersze, które pokazują inną stronę naszej codziennej walki o to, by się podobać sobie i innym. Wiersze napisane z taką rezerwą emocjonalną, że można odnieść wrażenie, że są skalpelem w rękach chirurga otwierającego bez narkozy żywe mięso naszych ambicyjek.
Autor w wierszu „W domu” zdaje się mówić, że dziecko powoli staje się jedynie kolejnym elementem obrzydliwego życia, to jakby zaledwie rekwizyt w domu pełnym napięć i wojen. Nie myślcie, że Kwiatkowski napisał zestaw wierszy dla pedagogów o społecznych problemach dzieci. Nie, to starannie wycyzelowana liryka, pozbawiona ozdobników, która brakiem jędrności języka pokazuje suchy i bezbarwny świat. W tym Kwiatkowski dochodzi do mistrzostwa.
Powalająca prostota tych wierszy nie brzmi jak wyznanie zagubionej zakonnicy. To głęboka liryka, która obnaża rzeczy oczywiste a chowane przez nas tak, byśmy nie musieli o nich myśleć, mówić. W ten sposób poezja ta staje się oczyszczeniem, bo wszystko to, co skrzętnie ukryliśmy, zakopaliśmy za domem tak głęboko, że nawet najbardziej wścibskie bachory się nie dokopią, Kwiatkowski podaje nam na tacy.
Celowo nie cytuję fragmentów wierszy, ponieważ ich forma jest tak zwarta i skończona, że właściwie dużym dla nich okaleczeniem byłoby cytowanie wyrwanych sercu wersów. A ślamazarne i nieudolne muszą się wydać każde , próby zreferowania tego o co w wierszu chodzi, jak się zaczyna itede. Nie możemy sobie pozwolić na najmniejsze kompromisy w przypadku wierszy Kwiatkowskiego. Nie wolno ich kroić, mylić chociażby zaledwie jednego słowa. Czyta się wiersze, w których słowa nie są tak ważne, można je zamienić synonimami. Mam wrażenie, że każda fraza Kwiatkowskiego jest jak idiom, nie można tu pozwolić na jakąkolwiek modyfikację w warstwie leksykalnej. Tak jak nie można zmienić niczego w śmierci, a ta pełza po każdej stronie tej książki i wcale nie wydaje się taka straszna w porównaniu z życiem.


Dlaczego kosztem wielu wyrzeczeń jeździcie plażować do ciepłych krajów, zwiedzacie jakieś stare mury, robicie sobie zdjęcia na tle nowoczesnych i brzydkich obiektów sakralnych albo użyteczności publicznej a nie kupujecie książek Grzegorza Kwiatkowskiego?

sprawcy

zabili im dziecko
ale mieli wciąż swoje ciała
zdjęli z siebie ubrania
i zaczęli się kochać
będą mieć nowe dziecko
mocno w to wierzą
ich ruchy są rytmiczne
są czystą energią
ich ruchy są rytmiczne
są czystym spalaniem
Alfa i Omega
Diter i Uve
sprawcy pogrzebów i wojen


autor II

kiedy żyłem w lesie malowałem lasy
kiedy żyłem nad brzegiem angielskich jezior
malowałem słońca chowające się
w jeziorach Little Tarn i Windermere
teraz żyję między wami
i jedyne co udaje mi się malować to śmierć
tak jest w istocie:
waszą istotą jest przede wszystkim umieranie
nieustające spalanie
nawet po rozpadzie ciała
bezlitosne
poniżające
tak jest w istocie:
waszą istotą jest przede wszystkim śmierć



osłabić

świeże bułki wkładaliśmy do zamrażarki
a potem do piekarnika
tak że znowu były świeże
tak bardzo chciałabym ci je mamusiu dać
ale mieszka w tobie rak
i to mogłoby go umocnić
i to mogłoby mnie osłabić


Grzegorz Kwiatkowski, "Osłabić", Mamiko 2010